Auteurs: Eva Duivenvoorden (foto), Marlies Brinkhuijsen, Ton Hesselmans, Thomas Hartmann
Het waarom van het beheer van de openbare ruimte
Beheerders van de openbare ruimte hebben te maken met allerlei transities en complexe uitdagingen. Dit vraagt om nieuwe benaderingen, bredere doelstellingen en het betrekken van meer actoren. We zien dat hierdoor de motieven voor het beheer van de openbare ruimte geleidelijk verandert. Dit onderzoek probeerde zicht te krijgen op het waarom van beheer, aan welke waarden beheerders proberen bij te dragen.
Het onderzoek toont aan dat de veranderende waarden van het beheer van de openbare ruimte grotendeels impliciet blijven en dat er nog geen sprake is van een gestructureerde uitwerking naar samenhangende doelen en middelen. Traditioneel ligt het accent vooral op technische en economische waarden (schoon, heel, veilig, kosten), maar er is een duidelijke verschuiving te zien naar de integratie van zachte waarden, zoals inclusiviteit en duurzaamheid. Deze verschuiving vertoont opvallende parallellen met veranderingen die eerder hebben plaatsgevonden In de ruimtelijke ordening. Het benadrukt het dynamische karakter van het beheer van de openbare ruimte.
Deze studie bestond uit een kwalitatief onderzoek gebaseerd op narratieve interviews en focusgroepen. De resultaten laten zien welke waarden beheerders in Nederland impliciet nastreven. Volgens de onderzoekers is het belangrijk om die waarden bespreekbaar te maken en de inbedding van die waarden in de beheerpraktijk systematisch aan te pakken. Een vervolgonderzoek zou meer inzicht moeten bieden welke waarden beheerders willen nastreven, maar ook daadwerkelijk het beheer van de openbare ruimte in de huidige praktijk bepalen.
Lees hier de wetenschappelijke publicatie.
Samenvatting voor de praktijk
Het waarom van het beheer van de openbare ruimte: veranderende waarden in een vakgebied in ontwikkeling
Wat is de kern?
Beheer van de openbare ruimte verandert. Waar het vroeger vooral draaide om schoon, heel en veilig, worden maatschappelijke doelen en waarden zoals leefbaarheid, duurzaamheid en inclusiviteit steeds belangrijker.
Het veranderende perspectief heeft alles te maken met de grote opgaven in de openbare ruimte: energietransitie, klimaatadaptatie, verstedelijking en mobiliteit. Tegelijk zijn steeds meer partijen betrokken, met elk hun eigen belangen en prioriteiten.
Wat blijkt uit het onderzoek?
Beheerders sturen op waarden – maar vaak onbewust
In de praktijk maken beheerders voortdurend keuzes op basis van wat zij belangrijk vinden (bijv. veiligheid, kosten, gebruikskwaliteit). Alleen worden die waarden zelden expliciet gemaakt.
Relatie tussen doelen en middelen niet altijd consistent en gestructureerd
Het is niet zo dat eerst het doel wordt bepaald en daarna de middelen. In de praktijk loopt dat door elkaar: maatregelen, budget en ambities beïnvloeden elkaar continu.
Verschuiving van ‘hard’ naar ‘zacht’
Naast technische en economische waarden (zoals onderhoudsniveau en kosten) spelen steeds vaker zachte waarden een rol: inclusiviteit, gezondheid en welzijn, duurzaamheid en klimaat en beleving van de ruimte.
Waarden verschillen
Betrokken partijen (beheer, beleid, bewoners, politiek) hebben verschillende ideeën over wat ‘kwaliteit’ is. Daardoor ontstaan spanningen én de noodzaak om keuzes beter af te stemmen.
Er zit een gat tussen ambitie en uitvoering
Veel beheerders willen bijdragen aan maatschappelijke doelen, maar vinden het lastig om dat concreet te maken in hun dagelijkse werk.
Wat kun je hiermee in je werk?
Maak je eigen afwegingen expliciet
Stel jezelf (of je team) structureel de vraag: waarom beheren we eigenlijk op deze manier? Welke waarden staan hier centraal: kosten, veiligheid, gebruik, klimaat, sociale functie? Zolang dat impliciet blijft, wordt het lastig om keuzes uit te leggen of samen te werken.
Werk met meerdere waarden tegelijk
Beheer is al lang niet meer alleen een technisch vak. Combineer standaard technisch (functioneert het?), economisch (is het betaalbaar?), sociaal (wordt het gebruikt?) en ecologisch (is het toekomstbestendig?).
Accepteer dat er geen ‘perfecte oplossing’ is
Waarden botsen. Bijvoorbeeld:meer groen ↔ hogere onderhoudskosten, participatie ↔ langere doorlooptijd.De kern van professioneel beheer is: bewuste, duidelijke keuzes maken en die kunnen onderbouwen.
Betrek andere partijen eerder
Omdat partijen verschillende waarden kunnen nastreven, is het belangrijk om bewoners, beleid en ontwerp eerder te betrekken, verwachtingen expliciet te maken en samen prioriteiten te bepalen.
Vertaal ambities naar concrete keuzes
Veel organisaties spreken over duurzaamheid of inclusiviteit, maar welke maatregel hoort daarbij? En wat betekent dat voor beheerbudget en planning? Zonder concrete vertaling blijft het abstract.
Bottom line
Beheer van de openbare ruimte is aan het verschuiven van objectgericht onderhoud naar maatschappelijke waardecreatie. Dat vraagt niet per se om compleet nieuwe tools, maar wel om iets anders, namelijk bewuster werken, beter uitleggen waarom je iets doet en expliciet sturen op waarden in plaats van alleen op assets. Wie dat niet doet, blijft werken volgens een logica die niet meer aansluit bij de huidige opgaven.
